نخستین همایش بین‌المللی «پیوندهای ادبی، فرهنگی و تاریخی ایران و قفقاز» در ایروان

به گزارش نقش  گیلان ، پنجم و ششم خرداد ماه سال جاری، نخستین همایش بین‌المللی با عنوان: «پیوندهای ادبی، فرهنگی  و تاریخی ایران و قفقاز» با همکاری دانشگاه گیلان و دانشگاه دولتی (روسی- ارمنی) ارمنستان، در ایروان برگزار می­شود.

بر همین اساس، با دبیر اجرایی این همایش، دکتر ابراهیم صفری گفت­ وگویی داشته­ایم. وی که دانش­آموختۀ زبان­شناسی است، می­گوید: قلمرو فرهنگی ایران محدود به جغرافیای سیاسی فعلی نیست. ایران همچنان با گسترۀ وسیع جغرافیایی گذشته خود پیوند دارد و برگزاری همایش­هایی از این دست، اشتراکات فرهنگی، ادبی و  تاریخی دو سرزمین را می­شناساند.

خرد هر کجا گنجی آرد پدید      ز نام خدا سازد آن را کلید

ساختار فرهنگی ایران بزرگ را چگونه ارزیابی می کنید؟

در آیینۀ فرهنگی جهان مشهود است که ایران هویت فرهنگی و ملی خود را، کم و بیش حفظ کرده­است. ایران بیش از آنکه واقعیتی سیاسی و اجتماعی باشد، حقیقتی فرهنگی و معنوی است و در قلب آسیا، چون حلقۀ زنجیرۀ هستی شرق و غرب را به یکدیگر پیوند می­دهد. هویت ملی ایران در تحولات جهانی پا برجا مانده­است و آوازۀ میراث معنوی ایران بزرگ بر پایۀ پیوستگی فرهنگ و تمدن ایران در تاریخ بشر طنین افکنده­است.

چرا ایران را مرکز هفت اقلیم دانسته ­اند؟

 قلمرو فرهنگی ایران بسیار گسترده است و به فرمودۀ دکتر نصرپل زمین و آسمان است. زادگاه این فرهنگ درخشان هزاران ساله در نظر جغرافی­دانان مرکز هفت اقلیم به شمار می­آمد و به منزلۀ دل در پیکر جاندار بود. فلات ایران، ازیک­سو با کناره­های دریای مدیترانه پیوند دارد و ازدیگرسو با آسیا. مرزهای شمالی آن نیز محل وزش نسیم­های آسیای مرکزی و قفقاز است.

باوجود تنوع قومی، چه عاملی  این اقوام را به هم پیوند می­داد؟

 بررسی پیوندهای فرهنگی و تاریخ عمیق و پرفراز و نشیب ایران، آدمی را در مقابل مسألۀ چگونگی استمرار آن به اندیشه وا می­دارد و اینکه چگونه تمدن آریایی جایگزین تمدن کهن این سرزمین شد. اقوام گوناگونی طی هزاران سال در ایران زیسته­ اند، اما وحدتی انکارناپذیر داشته­اند. اصل وحدت­بخشی در ایران همواره فرهنگ بود نه نژاد. همان­طور که اکنون زبان فارسی در حفظ وحدت ایران چنین کارکردی دارد.

نقش تنوع زبانی در پیوند این فرهنگ چیست؟

ایران به لحاظ زبان، از غنی­ترین سرزمین­هاست. به آن لقب جزیرۀ زبان­ها داده­ اند. زبان و فرهنگ هر ملتی دو روی یک سکه­ اند. زبان بستری مناسب برای جست­ وجو در مبادلات فکری و فرهنگی هر قوم است. زبان نماد واقعیت فرهنگی است. متأسفانه ادبیات بومی و محلی به­سرعت کمرنگ و فراموش می­شود. مهاجرت موجب شده تا ادبیات محلی از اصالت خود دور شود. زبان با چگونگی اندیشه و رفتارما و چگونگی تأثیرگذاری ما بر رفتار دیگران ارتباط تنگاتنگی دارد، لذا نقش فرهنگ در احیا و جلوگیری از انقراض زبان نیز معلوم است. با برگزاری چنین کنفرانس­هایی زبان­های بومی و محلی ایران احیا و ترویج می­شوند و برای جلوگیری از زوال آنها راهکار ارائه می­گردد.

بین ایران و ارمنستان چه پیوندهای فرهنگی وجود دارد؟ برگزاری یک همایش
بین­ المللی چه تأثیری در تعمیق این پیوندها دارد؟

ارمنستان و ایران، به­دلیل همسایگی روابط دیرینۀ تاریخی، فرهنگی و اقتصادی دارند. دوستی مردم دو کشور شاهد این مدعاست. از گذشته کشش و گرایش خاصی نسبت به ایران و ایرانی در میان ارامنه وجود داشت و انعکاس آن را می­توان در پژوهش و کنفرانس­ها و آثار نویسندگان ایرانی و ارمنی مشاهده کرد. برگزاری چنین کنفرانس­های مشترک، در واقع پیوند مشترکات فرهنگی و ادبی دو کشور و کشورهای همجوار در حوزۀ قفقاز خواهد بود.

برجسته­ترین محققان و مراکز دانشگاهی که در این زمینه مطالعه کرده­ند، کدامند؟

در ارمنستان مراکز دانشگاهی و پژوهشی ایران­شناسی فعالی وجود دارد که از سدۀ بیستم میلادی تحت تأثیر فعالیت­های ایران­شناسی آکادمیسین­های شوروری بوده­اند. پژوهشگران و محققان ارمنی که پیرامون مسائل ایران شناسی در روسیه پژوهش می­کردند نیز تحت تأثیر این تحقیقات قرار گرفته­اند. ریشۀ مطالعات علمی روس­ها دربارۀ ایران و همچنین تاریخ ادبیات روسیه به نیمۀ اول قرن نوزدهم میلادی باز می­گردد. بزرگ­ترین و مطرح­ترین مراکز ایران­شناسی در شهرهایی چون مسکو، لنینگراد و قازان متمرکز بودند، به­ ویژه دو مرکز مهم دانشگاه دولتی مسکو و زبان­های شرقی لازارفسکی.

برجستگان مکتب ایران­شناسی مسکو  ب. میلر، بار تولد، والنتین ژوکوفسکی و پروفسور گارنیک آساطوریان هستند.  پروفسور گارنیک آساطوریان مسئول برگزاری این کنفرانس و رئیس دانشکدۀ شرق­شناسی دانشگاه اسلوونی روسی ارمنی ایروان است. وی فارغ­التحصیل آکادمی علوم روسیه در مسکو و از ایران­شناسان و خاورشناسان پرآوازۀ جهان است، کنفرانس­های مهمی در سطح بین­المللی برگزار
می­کند. رشتۀ تخصصی این استاد بررسی فرهنگ ایران باستان و زبان­ها و گویش­های محلی ایران است. ایشان سردبیر مجلۀ بین­المللی ایران و قفقاز و ایران­نامه هستند.

دانشگاه گیلان چه نقشی در این همایش دارد؟

دانشگاه گیلان از دانشگاه های معروف و با سابقۀ درخشان بین­ المللی است،
بزرگ­ترین و از قدیمی­ترین دانشگاه­های جامع شمال ایران است. این دانشگاه از استادان و پژوهشگران فرهیخته­ای برخوردار است. به­ویژه استادان دانشکدۀ علوم انسانی که روابط و همکاری خوبی با کمیتۀ برگزاری همایش­های بین­ المللی و مرکز پژوهشی قفقازشناسی در ایروان دارند.

 گفتنی است، نخستین همایش بین ­المللی «پیوندهای ادبی، فرهنگی و تاریخی ایران و قفقاز» پنجم و ششم خرداد ماه ۱۳۹۷ (۲۶ و ۲۷ می)،  ساعت ۱۰ صبح، در دانشگاه دولتی (روسی- ارمنی ) ارمنستان آغاز می­گردد. افتتاحیۀ این کنفرانس با سخنرانی مقامات عالی­رتبۀ اجرایی دو کشور و  چند چهرۀ برجستۀ علمی و ادبی مطرح
بین­ المللی تا  ظهر ادامه می­یابد. سپس سخنرانی­های علمی همایش به زبان فارسی- روسی – انگلیسی، در سه پنل با مدیریت داوران فرهیخته و معروف علمی دو کشور اداره می­گردد. سخنرانی پژوهشگران در صبح و عصر روز دوم ادامه خواهد داشت. این همایش با سخنرانی اندیشمندان ویژه و داوران فرهیخته علمی جمع­بندی و دستاوردها و مقالات برتر همایش معرفی می­گردد.

سخن خویش را با شعر زنده­یاد آریانپوربه پایان می­برم:

         سیر ما سازندۀ تاریخ ماست              سیرتاریخی کجا از ما جداست

         پس اگر با شوق و آگاهی رویم           راه تاریخی خود کوته کنیم